Buyuk adiblar / Erkin Vohidov

Erkin Vohidov – milliy adabiyotimizning so‘z sehri bilan xalq qalbini zabt etgan shoir

Zamonaviy o‘zbek adabiyotining yirik namoyandalaridan biri, xalq shoiri Erkin Vohidov 1936-yilda Farg‘ona viloyatining Oltiariq tumanida tug‘ilgan. Ota-onasidan erta ayrilgan bolani tog‘asi Karimboy Sohiboyev tarbiyalagan. U Toshkent davlat universitetining filologiya fakultetida tahsil olgan va o‘qishni tamomlagach, turli nashriyotlarda – “Yosh gvardiya” nashriyoti hamda “Yoshlik” jurnallarida samarali ijodiy faoliyat olib borgan. Mustaqillik yillarida esa O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Xalqaro aloqalar qo‘mitasi rahbari, Senat a’zosi sifatida ham faoliyat yuritgan.

Shoirning ilk she’ri o‘qishni 7-sinfda davom ettirayotgan kezlarida “Mushtum” jurnalida e’lon qilinadi. Uning birinchi to‘plami — “Tong nafasi” (1961) talabalik yillariga to‘g‘ri keladi. Erkin Vohidov bu davrni eslar ekan, shunday degan:

“Sergey Yesenin she’rlaridan tarjimalar qildim. Yozuvchilar Uyushmasining yosh ijodkorlar seminaridagi qizg‘in bahslar, Oybek, G‘afur G‘ulom, Abdulla Qahhor, Mirtemir, Shayxzoda singari ustozlar bilan uchrashuvlar hayotimda o‘chmas iz qoldirdi.”

Ijodkor “Yosh gvardiya” nashriyotida muharrir, bo‘lim mudiri, bosh muharrir o‘rinbosari, keyinchalik “Yoshlik” jurnalida bosh muharrir, G‘. G‘ulom nomidagi Adabiyot va san’at nashriyotida direktor, Respublika Yozuvchilar uyushmasi raisi kabi nufuzli lavozimlarda ishlagan. Shu yillar mobaynida shoirning o‘ndan ortiq she’riy to‘plamlari chop etilib, xalq qalbiga chuqur singdi.

Erkin Vohidovning “Tong nafasi”dan so‘ng “Qo‘shiqlarim sizga” (1962), “Yurak va aql” (1963), “Mening yulduzim” (1964), “Muhabbat” (1976), “Tirik sayyoralar” (1978), “Sharqiy qirg‘oq” (1982), “Kelajakka maktub” (1983), “Bedorlik” (1985), “Muhabbatnoma”, “Sadoqatnoma” (1986), “Kuy avjida uzilmasin tor” (1991), “Yaxshidir achchiq haqiqat” (1992) kabi to‘plamlari chop etildi.

Shoirning “Yoshlik devoni” (1969) esa alohida ahamiyat kasb etadi — unda u mumtoz adabiyotning aruz an’analarini zamonaviy ruhda davom ettirgan.

Erkin Vohidov g‘azal janrining eng mohir davomchilaridan biridir. Uning ijodida Vatanga sadoqat, ona diyorga muhabbat, insoniy qadriyatlar va kelajak avlod taqdiriga daxldorlik tuyg‘usi chuqur ifodalangan. Shoir o‘zining fuqarolik mas’uliyatini she’rlarida yorqin namoyon etgan.

Ijodkor satiraga ham murojaat etgan. “Donish-qishloq latifalari” turkumida Matmus obrazi orqali laganbardorlik, xasislik va riyo kabi illatlarni hajv qilgan. “Tuyaqush” masalida esa ikkiyuzlamachilik, qo‘rqoqlik va ma’nosiz da’volarni keskin tanqid ostiga olgan.

Shoirning muhabbat lirikasida ham chuqur ma’no, samimiy tuyg‘ular mujassam. “Bulbul tuni bilan noladi”, “G‘uncha”, “Orzu chashmasi” kabi she’rlarida u sevgi, sadoqat va umidni falsafiy mushohadalar bilan uyg‘unlashtiradi. “Orzu chashmasi”da chashma qiz timsoli orqali musaffo, samimiy his-tuyg‘ularni ifodalab, sevgi umidini yuksak lirik ohangda tasvirlaydi.

Erkin Vohidovning “O‘zbegim” qasidasida esa millat g‘ururi, erkinlik ruhi, Vatan mustaqilligi timsol sifatida tarannum etiladi. U xalq tarixini, Alpomish va To‘raqo‘li singari baxodirlar timsolida erkinlik va jasoratni madh etadi.

Mashhur rus shoiri Robert Rojdestvenskiy uning ijodi haqida shunday degan:

“Menga uning ‘Nido’ dostoni juda manzur bo‘ldi. Unda muallif ovozi shivirlashdan qichqiriqqacha keng qamrovda namoyon bo‘ladi. Bu she’rlar donolik va og‘riqni o‘zida mujassam etgan haqiqiy inson so‘zlaridir.”

Mustaqillik yillari shoir ijodining yangi bosqichi bo‘ldi. U o‘zining publitsistik maqolalari, dramatik asarlari va parlament faoliyati orqali Vatan, xalq va adolat g‘oyalariga sodiqligini ko‘rsatdi. 2000–2001-yillarda chop etilgan to‘rt jildli saylanmasi — “Ishq savdosi”, “She’r dunyosi”, “Umr daryosi”, “Ko‘ngil nidosi” shoirning hayot falsafasini, ruhiy olamini yorituvchi badiiy xazina bo‘lib xizmat qilmoqda.

Shoir o‘z she’rlarida xalq ruhini, milliy g‘ururini, ma’naviy o‘zlikni so‘z sehrida aks ettiradi. U shunday yozgan:

El ustozim, men esa tolib,

So‘z durlarin termoqdir ishim.

Odamlarning o‘zidan olib,

Odamlarga bermoqdir ishim.

Uning “Nido” (1964), “Palatkada yozilgan doston” (1966), “Quyosh maskani” (1970), “Ruhlar isyoni” (1978) kabi asarlari o‘zbek xalqining milliy o‘zligini uyg‘otishda beqiyos ahamiyat kasb etdi. “So‘z latofati” (2015) kitobi esa o‘zbek tili leksikologiyasiga bag‘ishlangan nodir asar sifatida “Muhokamat ul-lug‘atayn”dan keyingi eng muhim manba deb e’tirof etilgan.

Erkin Vohidov I. Gyotening “Faust”, R. Hamzatovning “Mening Dog‘istonim”, S. Yeseninning “Fors taronalari” kabi asarlarini o‘zbek tiliga mahorat bilan tarjima qilgan. Shuningdek, L. Ukrainka, A. Blok, F. Shiller, Muhammad Iqbol kabi jahon adabiyoti namoyandalarining ijodidan ham namunalar o‘girganki, bu tarjimalar o‘zbek adabiy tilining boyligini yanada kengaytirgan.

Atoqli shoir, dramaturg, publitsist va tarjimon Erkin Vohidov o‘zbek adabiyotiga yangi ohang, yangi badiiy nafas olib kirgan ijodkor sifatida xalq qalbida o‘chmas iz qoldirdi. Shoirning so‘zga ehtiromi, xalqona ohangda yozilgan she’rlari o‘zbek adabiyotining oltin sahifalarini bezab turadi.

O‘zbekiston xalq shoiri Abdulla Oripov uning ijodini quyidagicha e’tirof etgan:

“Ona tilimizning ipakdek mayin, kamalakdek rang-barang shamoyili, goh hazin, goh samimiy tabassum uyg‘otuvchi tashbehlar — bularning bari Erkin Vohidov qalamiga mansub betakror fazilatlardir.”

Shoirning 80 yilligi 2016-yilda mamlakat miqyosida keng nishonlandi. 2018-yilda Marg‘ilonda Erkin Vohidov nomidagi iste’dodli yosh ijodkorlar maktabi tashkil etildi. Uning shogirdlari tomonidan “To quyosh sochgayki nur” hamda “Bahrdan bahralar” kabi asarlar chop etilib, ustoz merosi abadiylashtirildi.

Erkin Vohidov — so‘z sehri bilan xalq qalbini zabt etgan, millat ma’naviyatini yuksak satrlarda ifodalagan ulug‘ shoirdir. Uning nomi va ijodi o‘zbek xalqining xotirasida abadiy barhayotdir.